اندازه گیری میزان اکسیژن خون (2)

اندازه گیری میزان اکسیژن خون (2)

همونطور که در بخش اول گفتیم هرچه بالاتر و به ارتفاع بیشتری برویم میزان اکسیژن محیط کمتر شده و در نهایت میزان اکسیژن خون نیز کمتر می شود. تا حدود ارتفاع 3000 متر تغییر مهمی در میزان اکسیژن خون بوجود نمی آید و در آن ارتفاع نیز بالاتر از 90 درصد است ولی از این نقطه به بعد به تدریج میزان اکسیژن کمتر از 90 شده و برای بدن مشکل ساز می شود. در شرایط ارتفاع هرچه این میزان اشباع و درصد اکسیژن خون کمتر باشد احتمال بروز مشکل بیشتر خواهد بود. خوشبختانه روش های تطابق بدن انسان سبب می شوند که تا حدی این کمبودها جبران شده و وضعیت اکسیژن خون به سمت نرمال برگردد. البته مثل تمام مکانیسم های جبرانی دیگر در بدن انسان، در اینجا نیز جبران کامل نخواهد بود و ممکن است مشکلات دیگری پدید آید. مثلا افزایش گلبول های قرمز تا حدی جبران این کمبود را می کند ولی از نقطه ای به بعد با توجه به غلیظ شدن خون و کندی حرکت آن، خود ممکن است مشکلات دیگر جبران کند. 

به هر حال فردی که مرتب و به صورت علمی هم هوایی کرده و از این مکانیسم های جبرانی استفاده درست برده است به تدریج و در شرایط مشابه نسبت به فردی که هم هوایی ندارد، وضعیت اکسیژن بهتری خواهد داشت . دستگاه های امروزی پالس اکسیمتر با ابعادی در حدود 5 * 3.3 سانتی متر دو اندازه گیری خیلی مهم را از راه وصل شدن به انگشتان دست، انجام می دهند و البته یک عامل فرعی خوب دیگر را نیز تا حدی نشان می دهند. این عامل فرعی نظم نبض است.

تعداد ضربان قلب و میزان اکسیژن خون دو عامل مهمی هستند که توسط این دستگاه اندازه گیری می شود. تعداد ضربان قلب یکی از فاکتورهای خیلی مهم در بررسی وضعیت آمادگی افراد و البته عامل مهم در بیماری ها و شرایط غیر طبیعی است.

ضربان در حال استراحت، حداکثر ضربان یک فرد و تعداد ضربان قلب در حالات مختلف ورزش از عوامل بسیار مهم بررسی وضعیت آمادگی و میزان مناسب فعالیت و شدت فعالیت ورزشی است. میزان اکسیژن خون نیز راهنمای مناسبی برای بررسی هم هوایی، امادگی بدنی و بیماری های مختلف است که هم در امور عادی پزشکی و در شهر کاربرد دارد و هم در کوهستان. بدیهی است که هرچه میزان اکسیزن خون اندازه گیری شده بالاتر باشد فرد در وضعیت بهتری قرار دارد و برعکس. مثلا اگر در فردی شک به ادم ریه وجود دارد اگر میزان اکسیژن خون بالاتر از 75 درصد است احتمال ادم ریه کم است و در بالاتر از 90 درصد این احتمال منتفی است. مثال دیگر : اگر در فردی فرضا دچار بیماری کوهستان شدید است و میزان اکسیژن اولیه کمتر از 80 درصد بود و با درمان های انجام شده به 95 درصد رسید یعنی اقدامات ما موفقیت آمیز بوده است. مسأله مهم این است که اندازه گیری اکسیژن خون با دستگاه های فعلی بسیار ساده است ولی تفسیر نتایج گاهی بسیار دشوار و گمراه کننده می تواند باشد و نیاز به تجربه زیاد داشته و باید احتیاط لازم را به کار بست. به کوهنوردان عزیز توصیه می شود اگر قصد خرید و استفاده از این دستگاه مفید را دارند حتما به این نکته توجه داشته باشند و از حدی بیشتر به نتایج به دست آمده اتکا نکنند و در تفسیر نتایج حتما از کمک پزشک آشنا به استفاده از این دستگاه استفاده کنند.

به عنوان مثال در یکی از صعودهای برون مرزی در ارتفاع حدود 7500 متری ضربان قلب من در حال استراحت 75 و اکسیژن خونم 82 بود. برای همراهانم این اعداد برای ضربان 125 و 132 و در مورد اکسیژن خون 72 و 74 بود. بر طبق تئوری من باید راحت تر صعود می کردم و آماده تر باشم در حالی که در عمل چنین نبود و دوستانم بهتر از من فعالیت می کردند. جدا از مشکلات تفسیر این نتایج از نظر تکنیکی اشکالاتی چند به خصوص در کوهستان برای استفاده از این ابزار وجود دارد مهم ترین آن سرماست. انگشتان دست به هیچ وجه نتایج درستی در استفاده از این دستگاه نمایش نخواهند داد و اگر هم دستگاه موفق به اندازه گیری شود میبایست حتما به نتایج شک کرد همچنین انگشتانی که سابقه سرمازدگی و آسیب دارند ممکن است نتایج غلطی را منعکس کنند که با واقعیت کل بدن هماهنگ نباشد.

منبع : مجله کوه جلد 85

دکتر علیرضا بهپور

نظرات بازدیدکنندگان