هیپوترمی (فرودمایی) (بخش اول)

هیپوترمی (فرودمایی) (بخش اول)

انسان موجودی خونگرم است، یعنی دمای بدنش ثابت است و با تغییر دمای محیط، دمای بدن کاهش یا افزایش پیدا نمی کند. در شرایط عادی دمای بدن حدود 37 درجه سانتی گراد است. وقتی بدن به هر علتی در معرض تغییر دما قرار گیرد، می کوشد تا با ساز و کارهایی همچون حفظ حرارت از طریق کاهش جریان خون پوست و تولید حرارت از راه لرز و افزایش سوخت و ساز انرژی؛ تعادل دمایی را حفظ کند و دما را در حد 37 درجه حفظ نماید.

اگر این تعادل بهم بخورد، مثلا بدن در معرض سرمای بیش از حد قرار گیرد یا به اندازه کافی انرژی برای سوخت و ساز نداشته باشد، دیگر نمی تواند دمای لازم را حفظ کند و دمای بدن اندک اندک افت می کند. همزمان با این کاهش دما عملکرد دستگاه های دیگر بدن مانند مغز، دستگاه گردش خون، کلیه ها، ماهیچه ها و ... دچار اختلال می شود و ابتدا دمای بدن اندکی افت می کند و علائم اولیه ی هیپوترمی در بدن پدیدار می شود. علایمی که در ابتدا چندان توجهی به ان نمی شود و ما به سادگی از کنار آن می گذریم اما وقتی دما بیش از حد پایین آمد، آنگاه علایم به سرعت و بدون آنکه فرصت مقابله بدهند، پیشرفت می کنند و فرد را از پا در می آورند.

سرما باعث بروز دو مشکل عمده در انسان می شود: یکی کاهش دمای عمومی بدن که به آن هیپوترمی(فرودمایی) می گویند و دیگری در معرض سرما قرار گرفتن قسمتی از بدن که به آن فروست بایت(یخ زدگی) می گویند.

تعریف هیپوترمی و انواع آن :

کاهش دمای مرکزی بدن به زیر 35 درجه را هیپوترمی می گویند که بر حسب میزان دمای بدن به سه دسته تقسیم می شود :

هیپوترمی خفیف: از دمای 35 درجه تا 32 درجه سانتی گراد

هیپوترمی متوسط: از دمای 32 درجه تا 28 درجه سانتی گراد

هیپوترمی شدید: دمای کمتر از 28 درجه سانتی گراد

معمولا همه مستعد هیپوترمی هستند ولی یک عده افراد بیشتر در معرض خطر کاهش دمای بدن قرار دارند:

  • افراد مسن

  • کودکان

  • مصرف کنندگان مواد مخدر، الکل و برخی داروها 

  • فردی که قبلا دچار هیپوترمی شده یا به تازگی درمان ناشی از این آسیب را پشت سر گذاشته است.

عوامل مستعدکننده دیگر برای ایجاد هیپوترمی عبارتند از : ضعف و خستگی، بی خوابی، گرسنگی و تشنگی می باشد. می توان گفت این عوامل فرعی یا زمینه ساز، بدن را نسبت به سرما آسیب پذیر و ضعیف می کنند و عوامل اصلی باعث نفوذ سرما در بدن و بروز هیپوترمی می شوند.

علل و عوامل هیپوترمی:

سه عامل اصلی دست به دست هم داده و هیپوترمی را ایجاد می کنند مثلث سرما، باد و رطوبت. هرگاه این مثلث تکمیل شود هیپوترمی اجتناب ناپذیر است، گرچه وجود حتی یک یا دو مورد از این عوامل هم می تواند خطرساز باشد.

1)سرما 

بدن به دو علت سرد می شود: 

1. کاهش دمای محیط 

2. انتقال دمای بدن به محیط

هیپوترمی معمولا هنگامی رخ می دهد که دمای محیط از 15 درجه سانتی گراد کمتر شود؛ گرچه در دمای بالاتر و در حضور باد شدید و رطوبت هم ممکن است دیده شود. حضور در محیط های سرد یا برخورد با برف و زمین سرد، باعث انتقال حرارت بدن به آن ها و کاهش دمای مرکزی بدن می شود. مثلا دست زدن به میله های آهنی یا نشستن روی زمین سرد باعث انتقال مقدار زیادی از دمای بدن به آن ها می شود. به طور کلی بدن به پنج صورت با محیط تبادل حرارتی دارد: 

تشعشع: بدن بدون اینکه با چیزی تماس داشته باشد، حرارت خود را به اطراف می تاباند و بارزترین مکانیسم، اتلاف دمای بدن است و بیشتر از طریق سر، دست و پاها انجام می شود. 

رسانایی: دمای بدن از راه تماس مستقیم به چیزهای اطراف منتقل می شود. ابزاری مانند وسایل سنگنوردی و باتوم

تبخیر: حرارت بدن منجر به تعریق شده و با تبدیل عرق به بخار مقدار قابل توجهی حرارت دفع می شود.

همرفت: بدن انسان با مولکول های هوای محیط دما مبادله می کند. مولکول های سرد هوا که در تماس مستقیم با پوست هستند گرم شده و مولکول های گرم شده به بالا حرکت کرده و مولکول های سردتر جایگزین آن ها شده و این روند ادامه می یابد و با هربار بیشتر باعث اتلاف حرارت بدن می شوند. باد و دویدن در هوای سرد این روند را تسریع می کند.

تنفس: هوای سرد محیط با عمل دم وارد ریه شده و در اثر دمای بدن گرم شده و این هوای گرم در عمل بازدم خارج می شود و به محیط اطراف منتقل می شود.

2)باد :  

باد با جابجایی هوای اطراف بدن باعث می شود تا بدن به طور مداوم در معرض هوای سرد قرار گیرد و گرمای بیشتری را از دست می دهد.پس در دمای ثابت هرچه سرعت باد بیشتر شود؛ هوای سردتر احساس می شود، زیرا انتقال حرارت بدن به محیط بیشتر می شود. برای سنجش ارتباط بین افزایش سرعت باد و کاهش دمای شاخصی تعریف شده است که به آن باد_لرز می گویند. به دمایی که بدن در شرایط همراهی باد و سرما احساس می کند دمای باد_لرز می گویند. باد_لرز به ما می گوید که هرچه سرعت باد بیشتر باشد، بدن حرارت بیشتری را از دست می دهد. مثلا هنگامی که سرعت باد 60 کیلومتر در ساعت است دمای 5 درجه زیر صفر، معادل 16 درجه زیر صفر احساس خواهد شد.

3)رطوبت

رطوبت به دو صورت می تواند باعث سرد شدن بدن شود یکی با افزایش سرعت انتقال حرارت به محیط و دیگر جذب حرارت بدن برای تبخیر آب از سطح پوست و انتقال حرارت در آب سرد 20 تا 30 برابر هوای سرد است. همچنین لباس های خیس تا 90 درصد قدرت عایق بودن خود را از دست می دهند.

برگرفته از مقاله سایت فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی 

نظرات بازدیدکنندگان